Dom powinien dawać poczucie bezpieczeństwa, jednak dla części osób staje się miejscem strachu i kontroli. Krzywda nie zawsze pozostawia widoczne ślady: może przejawiać się zarówno agresją fizyczną, jak i działaniami, które odbierają drugiej osobie niezależność, godność lub dostęp do pomocy.
Do przemocy domowej mogą należeć bicie, szarpanie i popychanie, ale też poniżanie, ośmieszanie, groźby oraz zastraszanie. Niepokojącymi sygnałami są również izolowanie od bliskich, kontrola telefonu, pozbawianie pieniędzy czy blokowanie możliwości podjęcia pracy. Przemoc przybiera ponadto formę seksualną lub ekonomiczną, a wobec osoby wymagającej opieki może polegać na zaniedbywaniu jej potrzeb.
Ochrona nie kończy się wraz z wyprowadzką. Obejmuje również osoby, które nie mieszkają ze sprawcą, lecz łączy je lub łączyła z nim trwała więź uczuciowa albo fizyczna. Szczególnie narażone mogą być dzieci, seniorzy, osoby z niepełnosprawnościami i osoby niesamodzielne, którym trudniej samodzielnie zwrócić się o wsparcie.
Gdzie szukać pomocy i jak zareagować
W razie bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia należy zadzwonić pod numer alarmowy 112. Informację o przemocy można przekazać również w jednostce Policji albo prokuraturze. Osoba pokrzywdzona ma prawo do bezpłatnego poradnictwa psychologicznego, prawnego, medycznego i socjalnego, a także do interwencji kryzysowej oraz bezpiecznego schronienia w specjalistycznym ośrodku wsparcia.
Jeżeli jest to możliwe i bezpieczne, warto zachować wiadomości, nagrania, zdjęcia obrażeń oraz dokumentację medyczną. Pomocne bywa też zapisanie dat i okoliczności poszczególnych zdarzeń. Brak takich materiałów nie powinien opóźniać zgłoszenia — wyjaśnienie sprawy należy do właściwych służb.
Reagować mogą także świadkowie: sąsiedzi, krewni, znajomi, nauczyciele czy współpracownicy. Wołanie o pomoc, odgłosy wskazujące na zagrożenie, widoczne obrażenia albo oznaki zastraszania to sygnały, których nie warto pomijać. Osoba przekazująca informację Policji nie musi sama oceniać, czy doszło do przestępstwa.
Ochrona podczas interwencji i dalsza pomoc
Gdy zachowanie osoby stosującej przemoc zagraża życiu lub zdrowiu domowników, policjant może zastosować środki pozwalające szybko odizolować ją od osoby krzywdzonej. Należą do nich nakaz natychmiastowego opuszczenia wspólnego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia oraz zakaz zbliżania się do tych miejsc. Możliwe są także zakaz kontaktowania się z osobą doznającą przemocy, zakaz zbliżania się do niej na określoną odległość oraz zakaz wstępu między innymi do jej szkoły, placówki oświatowej, miejsca pracy lub obiektu sportowego.
Nakazy i zakazy podlegają natychmiastowemu wykonaniu. Co do zasady obowiązują przez 14 dni, chyba że ich stosowanie zostanie przedłużone w wyniku udzielenia zabezpieczenia przez sąd. Dzięki temu ochrona może zacząć działać bez oczekiwania na zakończenie sprawy karnej i bez konieczności opuszczania mieszkania przez osobę pokrzywdzoną.
Wsparcie organizuje również procedura „Niebieskiej Karty”. Jej rozpoczęcie jest możliwe, gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie przemocy; zgoda osoby, która jej doświadcza, nie jest wymagana. Wszcząć ją może przedstawiciel uprawnionej instytucji, na przykład policjant, pracownik socjalny, nauczyciel lub przedstawiciel ochrony zdrowia.
W ramach procedury współpracują między innymi Policja, pomoc społeczna, oświata i ochrona zdrowia. Ich przedstawiciele rozpoznają sytuację, przygotowują indywidualny plan pomocy i podejmują działania na rzecz bezpieczeństwa. Procedura nie zastępuje postępowania karnego: oba tryby mogą toczyć się równocześnie i wzajemnie się uzupełniać.
Odpowiedzialność za znęcanie się i inne czyny
Jednym z przepisów mających zastosowanie w takich sprawach jest art. 207 Kodeksu karnego. Dotyczy on fizycznego lub psychicznego znęcania się między innymi nad osobą najbliższą albo pozostającą w stosunku zależności od sprawcy. Za przestępstwo w podstawowej postaci grozi od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.
Surowszą odpowiedzialność przewidziano za znęcanie się nad osobą nieporadną ze względu na wiek bądź stan psychiczny lub fizyczny: kara wynosi od 6 miesięcy do 8 lat. Jeżeli sprawca działa ze szczególnym okrucieństwem, grozi mu od roku do 10 lat więzienia. Gdy następstwem czynu jest targnięcie się osoby pokrzywdzonej na własne życie, kara może wynieść od 2 do 15 lat.
Ocena prawna zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Odpowiedzialność może wynikać także z przepisów dotyczących gróźb karalnych, naruszenia nietykalności cielesnej czy spowodowania uszczerbku na zdrowiu.
Trudności życiowe, rodzinne konflikty ani silne emocje nie usprawiedliwiają krzywdzenia drugiej osoby. Rozmowa, zgłoszenie niepokojącej sytuacji lub telefon po pomoc mogą stać się pierwszym krokiem do przerwania przemocy i zapewnienia bezpieczeństwa.
Źródło: Komenda Miejska Policji w Szczecinie – Portal polskiej Policji
